A Happy Vesak at Home

Mừng Vesak tại nhà đón mừng Phật lịch 2570, DL. 2026

Cách đây 2.187 năm, lần đầu tiên đại lễ Vesak được tổ chức trên toàn quốc. Quốc gia ấy là đảo quốc Sri Lanka (Laṇkādīpa). Tới 2160 năm sau, lễ Vesak không còn ở tầm quốc gia trên đảo Lăng ka, mà được tôn vinh lên tầm quốc tế.

Sự rực rỡ ấy được ghi vào lịch sử thế giới là ngày 15 tháng 12 năm 1999, tại thành phố Kandy, Sri Lanka, đã thông qua Nghị quyết số 54/115 bởi Đại hội đồng Liên Hợp quốc.

Năm 2000, lần đầu tiên đại lễ Vesak được tổ chức mang tính quốc tế tại trụ sở chính Liên hợp quốc ở New York, Hoa Kỳ, vào ngày 15 tháng 5, có 34 quốc gia tham dự, với lời kêu gọi các nước làm lễ kỷ niệm hằng năm.

Từ đó, cứ vào tháng Vesak (tháng 5 TL, tháng 4 AL), lòng người con Phật khắp năm châu, hân hoan tản mạn trong không khí tưng bừng nhộn nhịp, vui đón ngày lễ Vesak quốc tế. Tính đến hôm nay 2026, trên thế giới đã có 22 lần tổ chức lễ Vesak quốc tế tại 5 quốc gia như sau:

– Quốc gia thứ nhất là Hoa Kỳ, tổ chức 1 lần tại New York vào năm 2000.

– Quốc gia thứ 2 là Thái Lan tổ chức được 15 lần vào những năm: năm 2004, năm 2005, năm 2006, năm 2007, năm 2009, năm 2010, năm 2011, năm 2012, năm 2013, năm 2015, năm 2016, năm 2018, năm 2022, năm 2023, và năm 2024.

– Quốc gia thứ 3 là Việt Nam tổ chức 4 lần vào năm 2008, năm 2014, năm 2019, và năm 2025.

– Quốc gia thứ 4 là Sri Lanka tổ chức vào năm 2017.

– Quốc gia thứ 5 là Trung Quốc tổ chức vào năm 2026.

Đôi lời tóm lược dòng lịch sử đi qua, tưởng niệm tri ân người sáng lập ra lễ Vesak ấy chính là đức Vua Duṭṭhagāmiṇī, một chính trị gia Phật tử. Với lòng tôn kính Tam Bảo, đức tin kiên định với chân lí giác ngộ, ngài từ một thanh niên miền Nam Rohini của đảo Lăng ka, mang nổi đau Phật giáo bị suy vong dưới hoàng triều Eḷara cai trị Sri Lanka suốt 44 năm (ngoại giáo). Chàng thanh niên Duṭṭhagāmiṇī đã làm cuộc dấy binh chống chính quyền triều đình (ngoại bang) với biểu ngữ:

“phục hưng giáo pháp”

“Pāragaṅgaṃ gamissāmi jotetuṃ sāsanaṃ ahaṃ”

Suốt 44 năm bị kiềm hãm dưới triều đại ngoại bang, chùa chiền tiêu điều tan nát, rêu xanh phủ đầy, chư tăng chạy loạn sang các vùng khác lánh nạn, không còn bóng dáng tăng chúng nơi nội thành sầm uất, thay vào đó là các thánh đường ngoại giáo cao ngút ngàn mọc lên. Lòng dân căm phẫn nhưng đành ngậm miệng chịu đắng nuốt cay, đến khi hay tin đoàn quân giải phóng từ miền Nam tiến về kinh thành, dân chúng đồng lòng đứng về phía đoàn quân giải phóng do chàng trai Duṭṭhagāmiṇī dẫn đầu. Một cuộc tấn công, bách chiến bách thắng, đuổi quân ngoại xâm hoàng triều Eḷāra ra khỏi đảo.

Đứng trước thềm chiến thắng giải phóng dân tộc nước nhà, ngổng ngang trăm thứ phải làm, vị tân vương Duṭṭhagāmiṇī chọn việc chấn hưng Phật giáo làm trước tiên như lời khấn nguyện trước khi khởi chiến. Vua lên kế hoạch kêu gọi toàn dân làm lễ tưởng niệm đức Phật với 3 ý nghĩa trọng đại trong cuộc đời ngài: ngày sinh, ngày thành Phật, và ngày tử, 3 dấu ấn xảy ra vào ngày trăng tròn tháng Vesak. “Vesak” là âm đọc theo tiếng Siṁhala, tức là quốc ngữ của Sri Lanka; đọc theo âm tiếng Pali là Vesākha. Đây là tháng thứ 2 theo lịch Sri Lanka.

Sự kiện ấy diễn ra vào năm đầu tiên đức vua Duṭṭhagāmiṇī lên ngôi. Cột mốc lịch sử vĩ đại ấy là năm 161 trước Tây lịch, đến nay lễ Vesak đã trải qua 2.187 năm lịch sử, và trở thành lễ tôn giáo quốc tế được  27 năm nay.

Nhìn lại lịch sử, các đấng tiền nhân đã chịu đựng bao gian khó, hy sinh cả tính mạng để đổi lấy sự sống còn cho Phật giáo. Bao khúc khuỷu trên lộ trình bảo tồn lời Phật dạy, để có được lễ hội tôn vinh đức Phật, tưởng niệm tri ân đấng Chánh Đẳng Giác Sammāsambuddho, đem hình ảnh bậc Đại Giác đến khắp năm châu như hôm này thì không hề dễ. Dẫu biết rằng tu tập không phải là tổ chức lễ, nhưng tổ chức lễ không có nghĩa là không tu tập. Sự hội đủ duyên để sinh ra một nghi thức lễ tôn giáo, và lễ ấy trở thành yếu tố truyền thống trong Phật giáo như đại lễ Vesak là điều vô cùng quý báu bởi lễ Vesak ra đời là đánh dấu 1 bước ngoặt mới cho con đường phục hưng giáo pháp vào thế kỷ thứ 2 trước Tây lịch. Suốt tháng Vesak, người dân Tích Lan thắp nến lồng đèn cúng dường hoa đăng khắp các nẻo đường, từ chùa chiền đến từng ngõ ngách xóm làng, từng nhà dân nơi phố thị cũng như những triền đồi hoang vắng, nơi nào có túp lều dân ở thì nơi đó có sắc màu Vesak hiện lên, đều thắp nến tưởng niệm tri ân đức Từ Phụ Gotama. Ánh nến ấm áp tháng Vesak trên đảo quốc Lăng-ka năm xưa, nay đã lan tỏa khắp thế giới.

Điểm nhấn hơn 2 nghìn năm lịch sử đã tạo nên dòng chảy đưa lễ Vesak đến khắp 5  châu. Và giờ đây chúng ta đang sống trong điều kiện truyền thông hiện đại, chúng ta ở tại nhà vẫn có thể tham gia lễ hội nhiều nơi qua trực tuyến hay qua hình ảnh, thước phim video trên các trang mạng facebook, nên việc tham dự offline không còn là điều kiện duy nhất để nghe để thấy diễn tiến lễ hội. Bên cạnh sự hoan hỷ tùy hỷ Vesak các nơi, chúng ta còn có thể tự thân làm Vesak tại nhà, chỉ cần dán tấm tranh mang ý nghĩa tam hợp – ba dấu ấn lịch sử lên tường tạo không khí mùa lễ tri ân ngay trong tại ngôi nhà mình đang ở, chấp tay niệm tưởng đọc lên 3 câu kệ ngôn mà hồi xưa đức Phật đã thốt lên trong 3 thời điểm: đản sinh – thành  đạo – Níp bàn, sự lặp đi lặp lại ấy, nhiều bài học sẽ dần hiển lộ ra trong tâm mình khi gặm nhấm suy tư về ý nghĩa 3 câu Phật ngôn trong tuần lễ Vesak.

Sự sinh ra vĩ đại như ngài rồi cũng phải ra đi. Suốt thời gian trụ thế, những lời dạy dỗ của ngài đem đến biết bao lợi lạc cho chúng sinh chấm dứt khổ, thành tựu an lạc bền lâu, an vui vĩnh viễn. Kết quả trụ thế của ngài đã được kiểm chứng qua bao thời đại, điều ấy  đã cho thế gian bài học về một kiếp người có giá trị, ngàn đời mãi lưu danh. Ngài không kêu gọi phải tổ chức lễ nhớ ơn ngài, tôn trọng ngài, mà ngài còn căn dặn trước khi ra đi được ghi nhận trong kinh Pahāparinibbānasutta rằng:

“Người nào thực hành đúng theo giáo pháp, phẩm hạnh trang nghiêm, đời sống chân chính, là người tôn trọng, kính cẩn, sùng bái và làm vẻ vang Như Lai theo cách cao thượng nhất.”

Thế nhưng, lòng người con Phật trong thời hậu thế, đương đầu trước cảnh tình đạo Phật suy vong bởi chiến tranh thì không sao ngồi im nhìn Phật giáo bị càng quét. Ngọn lửa yêu kính Phật giáo trong lòng người con Phật đã bùng cháy, vạn trái tim yêu đã kết nối làm nên trang sử mới cho Phật giáo hồi sinh. Sự bùng cháy đó đã cho ra đời đại lễ Vesak. Đúng là tu tập thì không cần tổ chức lễ, nhưng tổ chức lễ không phải là không tu tập là đây. Sức mạnh tinh thần của nhiều người tạo nên tấm lá chắn bảo vệ đạo, và cũng là điểm nhấn kích hoạt cho chặng đường của Phật lịch mới, gửi thông điệp cốt lõi sống của đạo Phật là con đường tam học: Giới – Định – Tuệ. Giới luật là nền tảng đạo đức của nhân loại, nếu con người sống theo pháp luật thì chỉ số gian tà lừa đảo trong nhân gian sẽ giảm, thế gian chắc chắn giảm sầu khổ. Xã hội sẽ bình an hơn khi nội tâm con người sống có giới hạnh, gìn giữ tinh thần “thượng tôn pháp luật”.

Vì vậy, làm lễ mừng Vesak – Tam hợp tại nhà là một trong những yếu tố lan tỏa tinh thần tam học (Giới – Định – Tuệ) của đạo Phật, góp phần xây dựng nếp sống đạo đức thượng tôn pháp luật. Một nền tảng giáo dục cần được gieo trồng vun đắp từ trong nhà đến cộng đồng xã hội.

Năm nay năm 2026, năm Bính Ngọ, lễ Vesak, đón mừng Phật lịch mới, Phật lịch 2570. Chúng con những người con Phật của thế kỷ 20 – 21, cùng hướng tâm chấp tay cung kính tri ân các đấng tiền nhân đã gìn giữ giáo pháp truyền đến đời chúng con. Chúng con được học pháp, hiểu pháp, hành pháp, chúng con càng cảm kích tri ân vô tận đến ân đức chư tiền bối đã hy sinh vì giáo pháp. Lễ Vesak năm nay, chúng con xin phát nguyện làm thêm lễ Vesak tại nhà, nghĩa là ngoài việc tham gia lễ Vesak ở chùa chiền trung tâm tự viện, chúng con còn tự dựng hình ảnh ý nghĩa tam hợp ngay trong khuôn viên nhà mình, để gửi gắm tấm lòng chân thành đến đức Phật và chư tiền bối hữu công, nguyện theo con đường tam học: Giới – định – tuệ, và thầm ước mong nhà nhà cùng hướng đến đời sống giới hạnh để phát triển cuộc sống chất lượng bền vững, đào thải nạn đào lửa từ trong hạt mầm tâm hồn, sống thượng tôn pháp luật, tốt đạo đẹp đời.

• Chúng con thành tâm thắp nén tâm hương tri ân các đấng tiền nhân đã hy sinh vì Phật Pháp
• Chúng con nguyện gắn kết đời mình với con đường Tam học: Giới – định – Tuệ. Nguyện nhân loại sống có giới hạnh, thượng tôn pháp luật, để đào thải nạn đào lửa, cho cuộc sống bớt đảo điên, cho xã hội thêm yên bình.
• Buddhāsāsanaṃ ciraṃtiṭṭhatu
• Buddhāsāsanaṃ ciraṃtiṭṭhatu
• Buddhāsāsanaṃ ciraṃtiṭṭhatu
• Nguyện cho Phật pháp được trường tồn
• Nguyện cho Phật pháp được trường tồn
• Nguyện cho Phật pháp được trường tồn

Sadhu sadhu sadhu lành thay.

Tác giả: SC. TS. Mỹ Thúy