Thiện nam Bảo Khang: Phẩm 5 (Ngu)

Viết Bởi Admin
Ngày 05/10/2026

Thiện nam Bảo Khang: Phẩm 5 (Ngu)

Ngày 29/9/2026, tức nhằm ngày 19 tháng 8 năm Bính Ngọ, Phật lịch 2570, mùa Vassa 2615, thiện nam nhí Bảo Khang đã hoàn thành phẩm 5 trong 26 phẩm của tập Kinh Pháp Cú trong Tiểu bộ kinh (Khuddakanikāya). Phẩm 5 có tên là phẩm ngu (Bāla), gồm 16 câu , từ câu 60 -> 75 trong tổng số 423 câu kinh pháp cú.

Trong tiếng Việt, từ “ngu” thường chỉ sự chậm lụt của đầu óc, không nhanh nhẹ trong việc tiếp thu kiến thức, hay xử lí tình huống kém, hay có thể hiểu là nhớ không lâu, mau quên, không định tĩnh, vụng về trong thao tác, tư duy thấp kém, nông cạn…, nhìn chung khi làm gì kém cỏi dưới mức trung bình thì tâm lí chung của đại đa số công chúng quánh giá cho chữ “ngu” vào hành động của con người đó. Còn chữ “ngu” trong phẩm Ngu này thì sao? Có cùng nghĩa với chữ “ngu” mà thông thường xã hội kết luận không?

Vâng, có phần giống như không hoàn toàn y hệch, bởi trong đạo Phật thì khi nhận xét 1 vấn đề gì thường căn cứ trên chữ “tâm” là trên hết. Chữ “tâm” trong nghĩa tấm lòng, là chân tâm, là tâm thật, thúc đẩy hành động đó, dù hành động có phần thô kệch, không nhanh gọn, lượm thượm, nhưng chân tâm từ động cơ tốt bụng thì chưa thể xếp vào chữ “ngu” như ngôn ngữ thế gian ám chỉ. Trong trường hợp phẩm Ngu này. chữ “ngu” dịch từ gốc từ Pali là “Bāla”, nghĩa là đứa trẻ (a child), người còn trẻ (young in years), vô minh (ignorant), ngu si, đần độn (foolish). Từ “Ngu” trong nghĩa từ “Bāla” thì quả thật chỉ nghiêng về mặt tinh thần. Một người dù lớn tuổi nhưng tâm tánh không trưởng thành, nông nổi, hơn thua tính toán chuyện không đáng, chuyện bé xé ra to, ngồi lê đôi mách, thường đặt tên cho hạng người đó là “trẻ con”. Trong từ ‘Bāla’ còn có nghĩa “vô minh”, “đần độn”, nghĩa này không đơn thuần theo nghĩa đen là sự kém trí thông minh (IQ thấp) thiểu năng theo chỉ số đánh giá của ngành y học, mà trong đạo Phật, từ “vô minh, đần độn” còn chỉ ở cấp bậc tâm linh hiểu biết về chân lí của đạo, về trí hiểu biết bản chất của khổ, hiểu về nguyên nhân dẫn đến khổ, hiểu về sự chấm dứt khổ, hiểu về con đường dẫn đến chấm dứt khổ. Nếu một người có kiến thức xã hội uyên bác nhưng kiến thức nhìn thấu đáo bản thân mình chưa sâu, thì ở góc nhìn trong nhiều nghĩa của từ “Bāla” vẫn có thể bị xếp vào hạng người “vô minh”.

Trong phẩm Ngu (Bāla) của kinh Pháp cú hoàn toàn mang ý nghĩa về mặt tinh thần, nghĩa là không căn cứ trên chỉ số IQ. Lời Phật dạy là thế, rèn luyện rất nhiều mặt nhưng điểm chốt để quánh giá 1 người vẫn dựa vào đời sống tinh thần thiện ác, chơn thật, gian tà. Sự khôn lỏi, mưu tính lấy công sức người khác làm công của mình, lấy thành quả người khác nâng bước tiến, toang tính giẫm lên người khác để thành công…, tất cả cái khôn đó dưới lăng kính của đạo Phật trở thành “ngu, vô minh, đần độn”. Bởi đạo nhìn thấy cả chuỗi nhân quả trong luân hồi, chứ không nhìn đoạn đường ngắn của một kiếp người. Vì vậy nên đạo mới khẳng định: “thật thà không thua thiệt”.

Trong phẩm 5 này, bé Bảo Khang thích nhất là câu pháp cú 73:

“Ưa danh không tương xứng,

Muốn ngồi trước tỷ kheo,

Ưa quyền tại tịnh xá,

Muốn mọi người lễ kính.”

Câu 73 muốn nhấn tới sự ưu thích quyền thế, mong muốn được hơn người khác ngôi vị, chỗ ngồi là thái độ sống của người ngu.

Có lẽ phàm sẽ dễ dàng bắt gặp bản thân mình trong phẩm 5 này hơn là phẩm la hán, phẩm hiền trí…